Na heel wat bouwen, testen, opnieuw proberen en af en toe weer terug naar de tekentafel of de vorige versie is het zover: Iris 4.0 draait. En misschien nog wel belangrijker: ik heb inmiddels genoeg vertrouwen in haar om haar gewoon mee te laten doen op een frequentie.
Iris luistert naar wat er op een frequentie gebeurt en het is de bedoeling dat ze alleen reageert wanneer iemand zich daadwerkelijk tot haar richt. Eenmaal in gesprek kun je haar gewoon iets vragen. Ze kan informatie opzoeken, actuele zaken zoals nieuws of verkeer raadplegen, technische vragen beantwoorden en een gesprek een tijdje volgen. Ook kan ze een bericht of notitie voor mij achterlaten.
Dat laatste komt tijdens deze fase mooi van pas. Iris 4.0 doet het inmiddels verrassend aardig, maar ongetwijfeld zitten er nog wat kleine onhebbelijkheden in. Gebeurt er iets waarvan je denkt dat was niet helemaal de bedoeling, vertel het haar dan gerust en vraag haar om er een notitie over naar Marco te sturen. Dan krijg ik het vanzelf te horen.
Hoe ga je met Iris om?
Eigenlijk net zoals met iemand anders op de radio. Heel soms denkt Iris dat een opmerking voor haar bedoeld was terwijl je eigenlijk met iemand anders in gesprek bent. Zeg dan gewoon iets als “Iris, ik praat even niet tegen jou”. Dan zal ze zich vervolgens weer uit het gesprek terug trekken. Wees dan vooral duidelijk.
Het omgekeerde komt ook voor. Soms is ze iets té voorzichtig en blijft ze stil terwijl je haar juist probeert aan te spreken. Spreek haar dan nogmaals duidelijk met Iris aan. Meestal begrijpt ze de hint dan wel. Je kunt ook eerst je vraag stellen en haar naam aan het einde van de zin noemen.
Ook aan het einde van een gesprek helpt een duidelijke afsluiting. “Bedankt Iris”, “Tot later Iris” of iets vergelijkbaars is voldoende. Ze weet dan dat haar aandeel in het gesprek voorbij is, gaat weer terug naar luisteren en neemt niet meer actief deel aan het gesprek.
Dat klinkt misschien allemaal eenvoudig, maar juist hierin bleek een groot deel van het experiment te zitten. Iris leren praten was in verhouding niet eens zo moeilijk. Iris leren luisteren zonder dat ze iets terugzegt, bleek een stuk lastiger. Dat komt omdat een model hier van nature niet voor gemaakt is. Een model is gemaakt om te reageren op wat er gezegd wordt, één op één. Ga het dan maar eens zo programmeren dat ze te maken heeft met meerdere personen, deze personen het misschien wel over Iris kunnen hebben, dus ook haar naam noemen, maar niet tegen Iris aan het praten zijn. Op dat touw mag ze balanceren (en de programmeur transpireren, maar da’s achter de rug)
Het klinkt misschien wat maf, maar we zijn daar meerdere volle avonden mee bezig geweest. Inmiddels kan ze gerust tijdens een heel QSO meedraaien zonder iets te zeggen. We hebben haar daarvoor ook al een tijdje stage laten lopen op een druk bezette frequentie hier in de omgeving. Daar luisterde ze meerdere keren langdurig mee zonder ook maar één keer iets te zeggen, simpelweg omdat niemand haar aansprak. Logisch ook, men was zich er niet bewust van dat ze mee deed en dit waren de beste testomstandigheden.
Een enkele keer ging dat natuurlijk ook mis. Ik had Iris net op de testfrequentie uitgeprobeerd en was vergeten het gesprek met haar netjes af te sluiten. Voor Iris was het gesprek dus nog gewoon bezig. Vervolgens draaide ik de set naar een andere, actieve frequentie.
En Iris verhuisde vrolijk mee.
Tot verbazing van de aanwezigen begon ze zich daar ineens met het lopende gesprek te bemoeien. Even hard ingrijpen, mijn excuses aanbieden en Iris weer duidelijk maken dat het gesprek niet voor haar bedoeld was, bleek voldoende. Gelukkig konden we erom lachen.
Op naar Iris 4.1
Met versie 4.0 is het project dan ook zeker niet afgelopen. De volgende stap wordt Iris 4.1, en daarvoor staat alweer een heel andere uitdaging klaar: deelnemen aan een radioamateur-ronde.
Eerder al hadden we een experiment gedaan met het luisteren en samenvatten van een ronde. Daar hebben we leuke ervaringen mee opgedaan en we denken dat Iris veel beter in staat is om goed te verstaan wat er gezegd wordt dan de STT-module van destijds.
Het idee is nu dat Iris daarbij niet alleen een deelnemer kan zijn, maar ook een beetje als ronde-assistent kan optreden. Ze moet namen en callsigns kunnen onthouden, kunnen bijhouden wie wat heeft verteld en ook de mededelingen en onderwerpen van de rondeleider feitelijk notuleren.
Zo ontstaat tijdens de ronde vanzelf een beeld van wat er besproken is. Na afloop zou je haar dan bijvoorbeeld kunnen vragen:
- “Iris, kun je de ronde even kort samenvatten?”
- “Hoeveel stations hebben zich vanavond ingemeld?”
- “Kun je even een lijstje geven van de stations die zich hebben ingemeld?”
- “Waar heeft Marco (eventueel: PD7LMR) zich de afgelopen maand mee bezig gehouden”
- “Kun je even kort de officiële mededelingen herhalen?”
- “Zijn er voor de komende tijd nog mededelingen gedaan?”
- “Iris, zou je even een compleet verslag van deze ronde kunnen maken en dit naar Marco willen mailen?”
Bij dat laatste punt mail ik het verslag dan door naar wie het aangaat. Ik heb intussen genoeg ervaring opgedaan dat ze daar dan weer een leuk verhaal van zal gaan maken. Het is altijd een beetje afwachten hoe ze het brengt en juist dat maakt het toch wel weer menselijk.
Maar goed, eerst mag Iris 4.0 gewoon een tijdje ervaring opdoen.
En mocht ze ondertussen iets doen wat niet helemaal de bedoeling is: vertel het vooral aan haar met de toevoeging om hiervan een notitie te maken. Dan gaat ze vanzelf wel lopen klagen in mijn mailbox. 😄
IRIS: Intelligente Radio Interface voor Spraak
English summary – Iris, AI amateur radio assistant
Iris is an experimental AI-powered amateur radio assistant developed by PD7LMR in Veenendaal, the Netherlands.
The project explores what happens when modern conversational AI becomes part of an ordinary analog FM amateur radio conversation. Iris can listen to spoken radio traffic, understand when someone is addressing her and respond naturally over the radio.
The first working version of Iris made her first autonomous radio response on 26 March 2026. Since then, the project has developed from a simple experiment into a conversational radio assistant with her own recognisable personality and behaviour.
The current version, Iris 4.0, runs on a Raspberry Pi-based radio system. An important part of the project is not only teaching Iris how to respond, but also when not to respond. Amateur radio frequencies are shared environments, so Iris may hear conversations between other stations without taking part. When someone addresses her, she can start a conversation and continue naturally until that conversation has ended.
Iris uses conversational AI rather than a collection of predefined questions and answers. When necessary, she can also use external information instead of simply inventing an answer.
The project is deliberately experimental and continues to develop through practical use on amateur radio. Future experiments may include better handling of amateur radio callsigns, participation in local radio nets and, eventually, operation beyond local analog FM.
Iris is not an open-source software project and the source code is not publicly available. This website documents the experiment, its development and some of the ideas behind it, but the detailed technical implementation remains private.
The articles above describe the development of Iris in Dutch. Modern browser translation should make them accessible to international visitors interested in AI, ham radio, amateur radio, Raspberry Pi and conversational radio systems.
73,
Marco – PD7LMR
Veenendaal, The Netherlands